Het F-Boek en Intersectioneel Feminisme

Vandaag is internationale vrouwendag, een traditie die stamt uit het begin van de 20e eeuw. Het feminisme heeft een lange en rijke traditie, maar het is nog steeds springlevend en actueler dan ooit. Dat laat ook het F-boek zien: een nieuw boek over Nederlands feminisme in al haar diversiteit. Het boek, onder redactie van Anja Meulenbelt Renée Römkens, werd afgelopen donderdag gepresenteerd door Atria, het kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis.fboek

Ik ben trots dat ik er ook in sta met een stuk over de Utrechtse groep Feministisch Verzet​ en hoe wij vorm proberen te geven aan anti-racistisch en intersectioneel feminisme. Intersectionaliteit betekent heel kort gezegd het inzicht dat je seksisme en gender-ongelijkheid niet los kunt zien van andere structuren van ongelijkheid, zoals bijvoorbeeld racisme, klassisme, homofobie, transfobie, validisme, enzovoorts.

Dat dit intersectionele feministische perspectief nog lang niet zo vanzelfsprekend is als het zou moeten zijn, bleek ook weer uit een incident bij de boekpresentatie van het F-boek. Om de onderdrukking van vrouwen krachtig te verwoorden, gebruikte Hedy d’Ancona de bekende maar ook beruchte uitdrukking van John Lennon en Yoko Ono: “woman is the n* of the world”.

Deze uitspraak gaf mij direct een heel ongemakkelijk gevoel, en ik was zeker niet de enige. Tijdens de bijeenkomst legden verschillende zwarte vrouwen in de zaal uit waarom deze analogie kwetsend en ongepast is.

Het komt hier op neer: in de uitspraak wordt een analogie gemaakt tussen de positie van ‘vrouwen’ en de positie van ‘zwarten’ (ik ga het n-woord niet herhalen), alsof het gaat om twee discrete categorieën die geen overlap hebben. Maar waar passen zwarte vrouwen, die zowel met racisme als met seksisme te maken hebben, in dit plaatje? ‘Vrouwen’ lijkt hier te duiden op witte vrouwen, wiens achterstelling vergeleken wordt met het lot van zwarte mannen. Racisme wordt een tool om seksisme aan te wijzen, maar de intersecties van racisme en seksisme blijven zo onzichtbaar. Daarnaast is ook het gebruik van het n-woord een probleem, zowel in het engels als in het nederlands. Dit woord heeft een hele negatieve lading, en zwarte mensen geven aan dat ze het een onacceptabele en racistische term vinden. De website ‘Slavernij en jij’ van het NiNsee instituut geeft een genuanceerde uitleg van de historische lading van de term in het Nederlands. Gezien deze achtergrond, lijkt het een logische conclusie om dit woord niet meer te gebruiken, zeker niet als witte feminist.

Deze argumenten zijn niet nieuw, en als dit incident je bekend voorkomt, dan kan dat heel goed. In 2011 werd juist het gebruik van dit specifieke citaat binnen een feministische context het onderwerp van een intens online debat. Tijdens een ‘Slutwalk’ in de Verenigde Staten (een demonstratie tegen wat we in Nederland met Sunny Bergman ‘sletvrees‘ zouden kunnen noemen) hield een jonge witte vrouw een poster op met dezelfde tekst. In verschillende opiniestukken vertelde zwarte vrouwen precies uit waarom dit een probleem is.

Voor mij is het belangrijk dat we leren van dit soort incidenten. Het kan heel goed dat Hedy d’Ancona er geen slechte bedoelingen bij had toen ze de uitspraak gebruikte, dat ze zich niet bewust was van de racistische lading. Dat maakt het niet minder kwetsend of pijnlijk, dat maakt het niet minder problematisch. Het is een valkuil om te denken dat racisme alleen een product is van kwade intenties, dat iets alleen racistisch is wanneer het opzettelijk en bewust gezegd of gedaan wordt om een bepaalde groepen te kleineren. Zoals het werk van wetenschapper en hoogleraar Philomena Essed (die overigens ook op de bijeenkomst was en een mooie speech uitsprak) juist laat zien, is racisme niet te reduceren tot individuele intenties, maar gaat het een machtstructuur waar we allemaal deel van uit maken, en die we in alledaagse praktijken reproduceren.

Het blijft dus belangrijk om hier bij stil te staan en in te zien waarom dit soort uitspraken niet oké zijn. Juist nu feminisme weer in de belangstelling staat, weer ‘hip’ is, zoals de druk bezochte lancering van het F-boek liet zien, is het belangrijk om te reflecteren op wat voor soort feminisme dat dan precies is, dat feminisme van nu. Een intersectioneel feminisme, een anti-racistisch feminisme, een feminisme dat aandacht heeft voor verschillende vormen van onderdrukking en die niet reproduceert. Dat is mijn feminisme – dat is voor mij het ‘feminisme van nu’! Gelukkig benadrukken veel van de bijdrages in het F-boek juist ook dit intersectionele feminisme: ik kan niet wachten om ze allemaal te lezen! 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s